İZLEME VE DEĞERLENDİRME       

Değerlendirme tüm modern yönetim uygulamalarında olduğu gibi Avrupa Birliği’nin de harcama politikalarının temel parçası olmuştur. Bu nedenle AB harcama programlarının sistematik değerlendirilmesi, Komisyonun etkin ve sağlam Yönetim 2000 İnisiyatifinin (Avrupa Komisyonunun Topluluklar genelinde finansal yönetimin geliştirilmesi amacıyla kabul ettiği belge) temel bileşenlerinden biridir.

Değerlendirme hakkında Tebliğin 8 Mayıs 1996 tarihinde kabul edilmesiyle, Komisyon bu alandaki uygulamaları geliştirmek için gerekli olan somut adımları listelemiştir. (Commmission Communication 1996 “Concrete steps towards best practice across the Commission http://www.europa.eu.int/comm/budget/evaluation/keydocuments_en.htm) Faaliyetlerin yürütülmesinde sorumlu servisler kendi programlarının değerlendirilmesi konusunda ilk elden sorumlu iken, Komisyon,  finansal servislerine de destek amacıyla bu yönde araçlar geliştirme görevi vermiştir. Bu araçların arasında uzman olmayan kullanıcılar için değerlendirmenin amacını, yönetimini ve tasarımını belirleyen, kılavuzlar ve talimatnameler bulunmaktadır. AB’nin üye ülkeler ve Topluluk kurumları arasında oluşturduğu bu yapılanma aday ülkelerle oluşturulan finansal ilişkilere de yansımıştır.

Tarihsel olarak, AB tarafından sağlanan yardımların izlemesi ve değerlendirilmesinin işleyişi, her bir fonun kapsamına göre gelişir ve bu sebeple uygulamada değişiklik gösterir. Merkezi ve Doğu Avrupa ülkelerine yapılan temel yardım olan Poland Hungary: Action for Restructuring of Economies (PHARE) Programı’nda 1996 yılından beri kullanılan metotlar program kümeleriyle ilgili düzenli, dışardan üretilen yıllık ve dönem sonu Değerlendirme Raporları ağırlıklıdır. Ara değerlendirme ve son değerlendirmeler gerektiğinde yapıla gelmiştir ve aynı zamanda sektörel değerlendirmelerdir.

İlk evrimsel adım, 2001 yılında, daha önceden düzenli bir süreç olmaktan ziyade dış etkenli bir araştırma faaliyeti olarak algılanan İzleme ve Değerlendirmenin, birbiri ile bağlantılı ama farklı iki fonksiyon olarak ayrılması ile atıldı. İzleme, merkezi olmayan bir hale getirilirken, eski değerlendirme sistemi, yerini genişletilmiş ve geliştirilmiş, Komisyon servislerinin merkezi sorumluluğunda kalmasına rağmen dışardan sağlanan sözleşmeli uzmanlar aracılığıyla yapılan Ara Değerlendirmeye bıraktı.

Her bir aday ülkedeki merkezi olmayan izleme sistemlerinin işleyişi  esas itibarıyla farklılık arz eder ve programlarda yapılacak geliştirmeler için kapsamı gösterir. Sistem daha da evrim geçirecek ve bu şekilde, aday ülkeler katılım yönünde Yapısal ve Uyum Fonları altındaki nihai sorumluluklarına istenen şekilde hazırlanacaklardır. Yalnızca izleme değil aynı zamanda değerlendirme de bu ülkelerde AB yardımının yönetim sürecinin bir parçası haline gelecektir.

II. TÜRKİYE’DE AB KAYNAKLI PROJE VE PROGRAMLARIN İZLEME VE DEĞERLENDİRMESİ

2001 yılına kadar Türkiye AB’den temel olarak Mediterranian Development Assistance (MEDA) Tüzüğü çerçevesinde kısıtlı bir yardım aldı. Aralık 2001’de Konsey Türkiye için Katılım Öncesi Mali Yardım Tüzüğünü kabul etmiş (Türkiye için Katılım Öncesi Mali Yardıma Dair ve 3906/89(AET), 1267/1999 (AT), 1268/1999 (AT) ve 555/2000 (AT) sayılı Tüzükleri Değiştiren 17 Aralık 2001 Tarih ve 2500/2001 (AT) sayılı Konsey Tüzüğü, Official Journal L 285 , 23/10/2002 sf.26) ve 2002 yılından itibaren PHARE kapsamındaki bütün programların paralelinde katılım öncesi mali yardımın programlama ve uygulama prosedürlerini hayata geçirmiştir.

Topluluk fonlarının yerinde kullanımı katılım öncesi önlemlerin uygulanması safhasında değerlendirme faaliyetlerinde de ilerlemeyi gerektirir. Bu PHARE sisteminde bağımsız değerlendiriciler tarafından gerçekleştirilen Ara Değerlendirmelerle sağlanır.

Katılım Öncesi Mali Yardım her ne kadar PHARE kapsamında alınmıyor olmasına rağmen PHARE prosedürlerine uygun olarak programlanmakta ve uygulanmaktadır. Türkiye hem bu prosedürlere uygun olarak hem de bu mali yardımın hukuki dayanağını oluşturan 2001/2500 sayılı Konsey Tüzüğünün gerekliliklerine göre AB kaynaklı proje ve programların izleme ve değerlendirme sistemini oluşturmuştur. 30 Aralık 2002’de imzalanan mutabakat mektubu ile de Ortak İzleme Komitesinin Yetki Belgesi (Mandate of the Joint Monitoring Committee) onaylanmıştır.

Ara Değerlendirme Ekibinin Türkiye’de çalışmasını sağlayacak olan Ara Değerlendirme Programının Finansman Anlaşması 2003 yılı başında imzalanmış ve 5 Şubat 2003 tarihinde yapılan başlangıç toplantısı ile Türkiye’de AB kaynaklı proje ve programların izleme ve değerlendirme faaliyetleri başlamıştır.

AB Kaynaklı proje ve programları izleme ve değerlendirmesi önümüzdeki yıllarda Katılım Öncesi Aracı Uygulama Tüzüğünün devreye girmesi ile birlikte Tüzük doğrultusunda yürütülecektir. 2007 geçiş yılı olarak planlanmıştır.